לֵב לָדַעַת

שריפטן · אמונה

ווען א אידישע מאגאזין לאזט דיך איבער מיט א פינצטערן געפיל

פרומע שרייבער, פרומע מודעות, אפילו א שטיקל תורה. פארוואס האב איך זי דאן צוגעמאכט מיט די זעלבע שווערקייט ווי נאך די גויאישע נייעס?

· 6 מינוט צו ליינען · איבערגעזעצט פון ענגליש

אינהאלט8 טיילן
  1. אן דעם אייבערשטן
  2. דער אייבערשטער ווי א הערה אינעם סוף
  3. א גאנץ אנדערע וועלט
  4. וואס די מודעות לערנען
  5. עס קומט אריין אין שטוב
  6. אמונה איז נישט קיין באפוץ
  7. ווער עס האלט די פעדער
  8. וואס די פינצטערקייט האט מיר געזאגט

איך האב לעצטנס געליינט א אידישע מאגאזין. א געווענליכע פרומע: אידישע ארטיקלען, אידישע מודעות, אידישע מענטשן, אידישע ענינים.

ווען איך האב זי אוועקגעלייגט, האב איך זיך געפילט משונה’דיג אראפגעפאלן. א שווערקייט, כמעט א געפיל ווי עפעס שלעכטס קומט. דער זעלבער געפיל וואס איך האב אמאל נאכן ליינען די גויאישע נייעס, אדער נאכן בלעטערן אין די סאשעל מידיא.

ווי קען א אידישע מאגאזין מיך איבערלאזן מיט אזא געפיל?

אן דעם אייבערשטן

האב איך זיך צוריקגעכאפט און געטראכט וואס איך האב טאקע געליינט, און איך האב באמערקט א זאך. כמעט אלעס דארט איז געווען אן דעם אייבערשטן.

נישט קיין כפירה. גארנישט קעגן דער תורה. עס איז אפילו געווען א תורה שטיקל ערגעץ אין מיטן. אבער די גאנצע געפילן-וועלט פון דער מאגאזין איז געווען פראבלעמען. מענטשן וואס ראנגלען זיך, מוסדות אין צרות, פאליטיק, טייערע פרייזן, פאמיליעס וואס קענען נישט נאכקומען, דזשאבס וואס מען קען נישט געפינען, א וועלט וואס ווערט אלץ שווערער.

און דאן, צום סוף פון א ארטיקל, איין פאראגראף: אוודאי דארף מען געדענקען אז אלעס איז פונעם אייבערשטן.

דאס איז נישט דאס זעלבע ווי לעבן אין א וועלט וואו דער אייבערשטער איז דא.

דער אייבערשטער ווי א הערה אינעם סוף

שטעלט אייך פאר א ארטיקל וואס יעדער פאראגראף רעדט וואס איז קאליע געווארן, ווער איז שולדיג, פארוואס עס ווערט ערגער, און וואס מיר מוזן טון דערמיט. די לעצטע שורה לייגט צו: אבער מיר ווייסן דאך אז אלעס איז אין דעם אייבערשטנס הענט.

אויפן פאפיר איז דער אייבערשטער דארט. אבער אין געפיל איז ער נישט געווען דא דעם גאנצן ארטיקל, און מען האט אים צוגעלייגט צום סוף, ווי א קליינע הערה אונטן.

דאס איז מער וויכטיג ווי מיר מיינען. דער מוח נעמט נישט נאר אריין זאצן. ער נעמט אריין א שיטה ווי צו קוקן אויף דער וועלט, די גאנצע לופט פון דעם וואס ער ליינט.

א גאנץ אנדערע וועלט

א איד דארף קוקן אויף דער וועלט מיט גאנץ אנדערע אויגן:

אַתָּה הׇרְאֵתָ לָדַעַת כִּי ה׳ הוּא הָאֱלֹקִים אֵין עוֹד מִלְּבַדּוֹ

דברים ד, לה

מיר פארשטייען נישט פארוואס אלעס געשעט. אבער מיר ווייסן אז עס איז דא א מנהיג, אז גארנישט איז סתם אזוי, און אז דאס לעבן איז נישט קיין מלחמה צווישן פאליטיקער, באסעס, מוסדות, דאקטוירים, טייערקייט און אומשטענדן. דער רבונו של עולם פירט דאס אלעס.

פארברענג צוויי שעה מיט ליינען זאכן וואו דער אייבערשטער איז כמעט נישטא, און דער קאפ רוטשט אריין אין א גאנץ אנדערע וועלט. נישט ווייל דו ביסט געווארן א כופר, נאר ווייל דו האסט זיך געלערנט א שטייגער פון טראכטן וואו דער אייבערשטער איז נישט אין בילד. נאכדעם מאכסטו צו די מאגאזין, און די נשמה פילט אז עפעס פעלט.

וואס די מודעות לערנען

עס זענען נישט געווען נאר די ארטיקלען. עס זענען געווען די מודעות.

אסאך מודעות לויפן אויף דריי זאכן: קנאה, תאוה און כבוד. קוק אויף מיר. האב וואס איך האב. מאך זיי ווערן פארכאפט. שטיי ארויס. גיב זיך א פארגעניגן. קיינע פון זיי זאגט נישט “גלייב נישט אינעם אייבערשטן”. אבער אונטער יעדע איינע ליגט דער זעלבער מסר: דיין גליק איז דארט אינדרויסן, און דו מוזט עס קויפן. א בעסערע קאר, קיטשן, קלייד, סעודה, שטעלע, אויסזען.

איידער דו האסט געזען די מודעה, ביסטו געווען אין ארדענונג. דו האסט נישט געטראכט פון דיין קיטשן, אדער צי מענטשן זענען פון דיר נתפעל, אדער פון יענעם דאונאט. דאן קומט די מודעה און זאגט דיר אז דיר פעלט עפעס, און יעצט פילסטו עס טאקע.

דאס איז דער מאטאר פון מודעות: מאכן א חסרון, און דאן פארקויפן די רפואה.

לעב אין דעם לאנג גענוג, און דו גייסט דורכן לעבן און פרעגסט וואס פעלט מיר? אנשטאט וואס גיט מען מיר? דאס איז ממש דאס פארקערטע פון וואס די תורה לערנט אונז צו זען. די תורה לערנט אונז צו באמערקן די טובה, צו זאגן א דאנק, און צו וויסן אז דער אייבערשטער גיט אן אויפהער. נישט אז מען זאל איגנארירן די פראבלעמען, נאר אז מען זאל קיינמאל נישט לאזן די פראבלעמען ווערן די גאנצע מציאות.

עס קומט אריין אין שטוב

דאס ווערט נאך ערנסטער ווען מיר געדענקען וואו מען ליינט די מאגאזינען. זיי קומען אהיים אויף שבת. דער מאן ליינט, די ווייב ליינט, די קינדער בלעטערן דורך. עס גיט נישט נאר די פאמיליע אינפארמאציע. עס שאפט א לופט אין שטוב.

א מענטש געדענקט אפשר נישט קיין איין זאץ, אבער ער געדענקט ווי ער האט זיך געפילט. איז ער אוועק מיטן געפיל דער אייבערשטער היט מיך, אדער די וועלט איז געפערליך און איך מוז זיך באשיצן? איך האב אזויפיל, אדער יעדער האט מער ווי איך? ארום מיר זענען מענטשן וואס איך קען העלפן, אדער איך מוז האלטן אנדערע מענטשנס פראבלעמען ווייט פון מיר?

דאס זענען נישט קיין קליינע חילוקים. דאס זענען צוויי באזונדערע וועלטן.

אמונה איז נישט קיין באפוץ

די תורה באשרייבט זיך אליינס אזוי:

דְּרָכֶיהָ דַרְכֵי־נֹעַם וְכׇל־נְתִיבוֹתֶיהָ שָׁלוֹם. עֵץ־חַיִּים הִיא לַמַּחֲזִיקִים בָּהּ וְתֹמְכֶיהָ מְאֻשָּׁר

משלי ג, יז-יח

די תורה דארף טוישן ווי מיר פילן דאס לעבן: ברענגען ישוב הדעת, מנוחת הנפש, אמונה, בטחון און הכרת הטוב. זי מאכט נישט אז יעדע פראבלעם זאל פארשווינדן. זי מיינט אז דער מענטש וואס שטייט פאר דער פראבלעם שטייט נישט אליין. ער זעט דעם אייבערשטן דערין.

אבער אסאך מאל באהאנדלען מיר אמונה ווי א באפוץ אויפן טעלער. א ארטיקל וועגן א קריזיס אין א מוסד, און דאן אוודאי מוזן מיר געדענקען דעם אייבערשטן. א ארטיקל וועגן געלט, און דאן מען דארף בטחון. א בס״ד אויבן, א סייעתא דשמיא ערגעץ אין מיטן, און מיר פילן אז מיר האבן עס געמאכט אידיש.

אמונה איז נישט קיין צירונג. זי איז די ברילן וואס דורך זיי קוקט מען אויפן גאנצן בילד. נישט א פראבלעם פלוס דער אייבערשטער, נאר דער אייבערשטער, און אלעס וואס געשעט אין זיין וועלט.

ווער עס האלט די פעדער

דאס איז אן אחריות פאר יעדן וואס מאכט אידישע זאכן צו ליינען און הערן: שרייבער, רעדאקטארן, פארלעגער, די וואס געבן מודעות, און יעדער וואס מאכט א פאדקאסט, א ווידעא אדער א וועבסייט. מיר גיבן נישט נאר איבער אינפארמאציע. מיר גיבן איבער מחשבות, און מחשבות ווערן געפילן, און געפילן פורעמען ווי א מענטש לעבט זיין לעבן.

ממילא איז כדאי, איידער מען דרוקט עפעס, זיך צו פרעגן: וואס לערן איך דעם ליינער צו באמערקן, צו וועלן, זיך צו שרעקן, און צו גלייבן וועגן דער וועלט? און ווען ער ענדיגט, וועט ער זיך פילן נענטער צום אייבערשטן, אדער ווייטער?

דאס מיינט נישט אז יעדער ארטיקל מוז ווערן א מוסר שמועס מיט א דער אייבערשטער איז וואונדערליך! צוגעקלעבט צו יעדן פאראגראף. עס מיינט אז מען קען שרייבן וועגן אמת’ע פראבלעמען אן מאכן דעם אייבערשטן פארשווינדן. וועגן ארימקייט, און פונדעסטוועגן זען חסד. וועגן ביזנעס, און פונדעסטוועגן זען השגחה. וועגן קרענק, און דאך וויסן אז מיר פירן עס נישט. וועגן פאליטיק, אן מאכן די פאליטיקער פאר דעם מנהיג פון דער וועלט. וועגן געלט, אן מאכן דאס געלט פאר אונזער זיכערקייט. און מודעות וואס שטארקן נישט אן אויפהער די קנאה, תאוה און כבוד.

וואס די פינצטערקייט האט מיר געזאגט

ווען איך האב אוועקגעלייגט יענע מאגאזין, האב איך נישט געקענט מסביר זיין די שווערקייט. יעצט מיין איך אז מיין נשמה האט באמערקט וואס מיין קאפ האט פארפאסט. א שעה אדער צוויי האב איך געלעבט אין א וועלט מיט אסאך אידן און אסאך אידישע ווערטער, אבער זייער ווייניג אייבערשטער.

א וועלט אן דעם אייבערשטן איז טאקע א שרעקליכע זאך. אויב אלעס איז סתם אזוי, אויב מענטשן פירן אלעס, אויב געלט באשליסט אונזער צוקונפט, אויב אונזער גליק הענגט אין וואס מיר פארמאגן, איז דאך נאר נאטירליך אז מיר פילן זיך פינצטער.

ברענג צוריק דעם אייבערשטן אין בילד, און אינדרויסן טוישט זיך גארנישט. די זעלבע בילס, די זעלבע מוסדות, די זעלבע פאליטיק, די זעלבע נסיונות. אבער יעצט איז דער אייבערשטער דא, און דארט הייבט זיך אן די מנוחת הנפש.

דער אמת’ער פרובירשטיין פון א אידישע מאגאזין איז נישט וויפיל תורה ווערטער עס געפינען זיך דערין. נאר וואס עס טוט זיך מיט דער נשמה פון א איד ווען ער מאכט זי צו.

שיקט דעם ארטיקל

דרוקן ווי א גליון

אינעם דרוק פענצטער, קלייבט Save as PDF צו האלטן א קאפיע.

Esc צו פארמאכן